1. Dấu hiệu nhận biết pin dự phòng bị phồng
Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là thân pin đội lên hoặc thay đổi hình dạng so với ban đầu. Với những mẫu có vỏ phẳng, một mặt có thể cong lên, khiến các phần vỏ không còn khít. Khe ghép bị tách hoặc nắp vỏ bị đẩy ra cũng là biểu hiện cần chú ý.
Ngoài thay đổi về ngoại hình, pin có thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường khác:
Nóng bất thường trong quá trình sử dụng hoặc nạp sạc.
Có mùi lạ, mùi khét.
Rò rỉ chất lỏng hoặc xuất hiện vết nứt trên vỏ.
Không phải pin phồng nào cũng xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu trên. Bạn không cần chờ đến khi pin nóng, có mùi hoặc ngừng hoạt động mới xử lý. Nếu phát hiện thân pin biến dạng, hãy ngừng sử dụng thay vì tiếp tục cắm sạc để kiểm tra.
Việc nhận biết chỉ nên thực hiện bằng quan sát bên ngoài. Không bóp, ép, cạy nắp hoặc tháo vỏ để xem cell pin bên trong.
2. Cách xử lý pin sạc dự phòng bị phồng
2.1. Ngừng sử dụng và nạp sạc
Việc đầu tiên cần làm là dừng cả hai hoạt động: dùng pin để sạc thiết bị và nạp điện cho chính pin dự phòng. Nếu pin đang kết nối với củ sạc hoặc điện thoại, hãy ngắt kết nối khi có thể thực hiện an toàn.
Không cố dùng hết lượng điện còn lại, cắm thử sang một củ sạc khác hoặc chờ pin tự xẹp rồi sử dụng tiếp. Những thao tác này không khắc phục được tình trạng hư hỏng bên trong.
Bạn cũng không nên tự chọc thủng, ép phẳng hay tháo cell pin. Tác động cơ học lên pin đã biến dạng có thể làm tình trạng hư hỏng nghiêm trọng hơn.
2.2. Pin dự phòng bị phồng vứt ở đâu?
Pin dự phòng bị phồng không nên bỏ vào thùng rác sinh hoạt hoặc thùng tái chế thông thường. Pin lithium hư hỏng có thể gây cháy trong quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý rác.
Bạn nên liên hệ hãng, trung tâm bảo hành hoặc đơn vị có khả năng tiếp nhận, xử lý pin lithium hư hỏng. Khi trao đổi, hãy nói rõ pin đã bị phồng và hỏi ba thông tin:
Đơn vị có tiếp nhận pin lithium bị phồng hay không.
Cần làm gì trong thời gian chờ bàn giao.
Cách bàn giao hoặc vận chuyển phù hợp với tình trạng pin.
Không mặc định mọi điểm thu gom pin đều nhận pin dự phòng bị phồng. Một nơi tiếp nhận pin đã qua sử dụng có thể có điều kiện riêng đối với pin biến dạng, rò rỉ hoặc hư hỏng.
Hãy xác nhận trước khi mang đến, đồng thời không tự đóng gói rồi gửi pin qua dịch vụ giao hàng thông thường. Việc bàn giao cần tuân theo hướng dẫn của đơn vị tiếp nhận và yêu cầu vận chuyển tương ứng.
2.3. Khi pin nóng bất thường, phát khói hoặc cháy
Pin phồng chưa có biểu hiện phát khói cần được ngừng sử dụng và liên hệ xử lý. Nếu pin nóng lên nhanh, phát tiếng xì, bốc khói hoặc cháy, tình huống đã cần được xử lý khẩn cấp.
Lúc này, bạn cần:
Cảnh báo những người xung quanh.
Rời khỏi khu vực nguy hiểm, tránh hít khói.
Gọi 114, thông báo vị trí và cho biết sự cố liên quan đến pin lithium.
Không cầm hoặc tự di chuyển pin đang cháy, không cố tiếp cận để cứu đồ đạc.
Hướng dẫn PCCC của địa phương cũng lưu ý không tự di chuyển pin đang cháy hoặc thực hiện chữa cháy khi chưa được huấn luyện, không bảo đảm điều kiện an toàn.
3. Nguyên nhân pin dự phòng bị phồng
Pin dự phòng thường sử dụng cell lithium-ion hoặc lithium-polymer. Trong quá trình xuống cấp hoặc gặp hư hỏng, các phản ứng bên trong cell có thể sinh khí. Khi khí tích tụ, cell nở ra và có thể đẩy phần vỏ bên ngoài biến dạng. Hiện tượng sinh khí do quá trình lão hóa cũng được nhà sản xuất đề cập trong tài liệu về pin lithium-polymer.
Những yếu tố liên quan đến tình trạng này gồm:
Cell pin xuống cấp: pin thay đổi về mặt hóa học theo thời gian và điều kiện sử dụng. Tuổi thọ không chỉ phụ thuộc vào số năm kể từ khi mua.
Tiếp xúc với nhiệt độ cao: để pin dưới nắng, trong cốp xe hoặc gần nguồn nhiệt có thể làm tăng tốc độ xuống cấp.
Va đập hoặc đè ép: tác động mạnh có thể gây hư hỏng bên trong, dù ban đầu bên ngoài chưa xuất hiện dấu hiệu rõ ràng.
Lỗi cell hoặc hệ thống bảo vệ: chất lượng linh kiện và khả năng kiểm soát quá trình sạc cũng ảnh hưởng đến tình trạng pin.
Không thể xác định chính xác nguyên nhân chỉ bằng việc nhìn vào một cục pin dự phòng bị phồng. Một số trường hợp có thể liên quan đến nhiều yếu tố cùng lúc.
Vì vậy, không nên kết luận cứ dùng sạc nhanh hoặc từng sạc qua đêm là chắc chắn khiến pin phồng. Điều cần quan tâm là thiết bị có đáp ứng yêu cầu sạc, được sử dụng đúng hướng dẫn và có xuất hiện dấu hiệu bất thường hay không.
4. Cách sử dụng để hạn chế nguy cơ phồng pin dự phòng
Những lưu ý dưới đây áp dụng với pin còn nguyên vẹn, hoạt động bình thường. Chúng không phải cách phục hồi pin đã phồng.
Chọn củ sạc và cáp phù hợp.
Đối chiếu thông số đầu vào của pin dự phòng với bộ sạc đang dùng và thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Bạn có thể tham khảo khuyến cáo của Bộ Công an về an toàn thiết bị sạc, trong đó nhấn mạnh việc lựa chọn củ sạc, dây sạc và pin dự phòng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, có nguồn gốc rõ ràng.
Tránh nhiệt độ cao và tác động mạnh.
Không để pin trong cốp xe, dưới ánh nắng trực tiếp hoặc gần bếp. Khi mang theo, tránh đặt pin ở vị trí dễ bị đè ép hay va đập.
Chọn vị trí sạc thông thoáng.
Đặt pin trên bề mặt chắc chắn, khô ráo, tránh chăn, gối và vật dễ cháy. Không phủ kín thiết bị khi sạc; tránh sạc lúc đang ngủ hoặc khi không thể theo dõi. Đây cũng là những điểm được nhấn mạnh trong khuyến cáo an toàn đối với thiết bị dùng pin lithium.
Theo dõi tình trạng trong quá trình sử dụng.
Chú ý những thay đổi về hình dạng, khe vỏ, mùi hoặc mức phát nhiệt. Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, dừng sử dụng để kiểm tra, không cố dùng tiếp vì pin vẫn còn điện.
Bảo quản theo hướng dẫn khi lâu không dùng.
Mức pin và thời gian kiểm tra định kỳ nên theo tài liệu của từng sản phẩm. Tránh cất pin ở nơi nóng, ẩm hoặc để quên trong những vị trí dễ bị chèn ép.
5. Câu hỏi thường gặp về pin dự phòng bị phồng
Pin dự phòng bị phồng nhẹ có sao không?
Có. Dù chỉ phồng nhẹ, bạn vẫn cần ngừng sử dụng và không tiếp tục nạp sạc. Việc pin còn lên đèn hoặc cấp điện được không chứng minh thiết bị an toàn; không nên chờ đến khi vỏ tách lớn mới xử lý.
Pin dự phòng bị phồng có nổ không?
Pin bị phồng có thể đi kèm nguy cơ cháy, nổ hoặc rò rỉ, nhưng không phải mọi trường hợp đều sẽ phát nổ. Bạn không thể tự xác nhận mức độ an toàn bằng cách cắm sạc thử, nên cần ngừng sử dụng và liên hệ nơi xử lý phù hợp.
Pin dự phòng bị phồng có tự xẹp không?
Không nên chờ pin tự xẹp để dùng lại. Dù hình dạng có thay đổi, điều đó cũng không chứng minh cell pin đã phục hồi hoặc có thể tiếp tục sử dụng an toàn.
Kết luận
Pin dự phòng bị phồng cần được ngừng sử dụng và chuyển giao xử lý phù hợp, kể cả khi vẫn sạc được điện thoại. Không tự tháo, chọc thủng hoặc ép pin trở lại hình dạng ban đầu. Nếu cần thay thiết bị mới, bạn có thể tham khảo bài nên mua pin dự phòng nào để lựa chọn theo dung lượng, công suất và nhu cầu sử dụng.